- ค่านิยมของวัยรุ่นก่อเรื่องตีกันในงานหมอลำ จนกระทั่งความรุนแรงกลายเป็นเรื่องปกติที่ไม่ควรจะปกติ
- ถนนเป็นหลุมเป็นบ่อมาช้านาน แต่ถนนอีกสายซ่อมแล้วซ่อมอีกทั้งที่ยังไม่พัง ร้องเรียนไปก็ไม่มีใครสนใจ จนต้องหันมาทำคอนเทนต์ให้ดังในโซเซียลมีเดีย
- ทำมาหากิน ทำไร่ ทำนา อยู่บนผืนแผ่นดินที่ตกทอดมา แต่กลายเป็นผู้บุกรุกที่ดินของรัฐ เพียงเพราะรัฐประกาศให้พื้นที่นั้นเป็นป่าอนุรักษ์
- บ้านที่อยู่มาตั้งแต่บรรพบุรุษกำลังจะได้รับผลกระทบจากโครงการสร้างเขื่อนของประเทศเพื่อนบ้านบนแม่น้ำนานาชาติ ไม่รู้จะเรียกร้องจากใคร เพราะรัฐบอกว่าเป็นโครงการในต่างประเทศ
เรื่องราวเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของปัญหาที่เกิดขึ้นในพื้นที่ภาคอีสานตั้งแต่เรื่องที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน โครงสร้างพื้นฐานที่ควรจะได้รับการดูแล เรื่องที่เกิดขึ้นใหม่เพราะมีผู้ได้รับผลกระทบจากนโยบายของรัฐ ไปจนถึงปัญหาความไม่เป็นธรรมข้ามพรมแดน
ปัญหาทั้ง 4 ประเด็น ได้รับการหยิบยกมาเป็นประเด็นพูดคุยในโครงการ “ปักหมุดอนาคตกระบวนการยุติธรรมสู่การสร้างสังคมที่เป็นธรรม” ซึ่งสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ) ร่วมมือกับ สถาบันนโยบายสาธารณะ (School of Public Policy) มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จัดทำงานวิจัยเพื่อออกแบบ ระบบยุติธรรมที่มีประชาชนเป็นศูนย์กลาง (People-Centered Justice) โดยได้รับการสนับสนุนจากคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี จัดเป็นเวทีการพัฒนานโยบายเพื่อสร้างอนาคตที่เป็นธรรม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เมื่อวันที่ 19 มิถุนายน 2569 เชิญชวนทั้งผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม นักศึกษา และตัวแทนกลุ่มเยาวชน มาช่วยกัน “ออกแบบความยุติธรมใหม่” ที่มาจากความต้องการของประชาชนที่อาจเป็นผู้ได้รับความไม่ยุติธรรมจากระบบเดิม”
เวทีนี้จะชวนให้ผู้เข้าร่วมวิเคราะห์เชิงลึกให้มองลงไปเพื่อค้นหา “ปัญหา” ที่ซ่อนอยู่มากกว่า ปัญหาที่มองเห็นอยู่แล้ว ... ค้นหาว่า ระบบที่เป็นต้นตอของปัญหาคือออะไร โครงสร้างของปัญหาคืออะไร ค่านิยม ความเชื่อ วาทกรรมที่ถูกผลิตซ้ำจนกลายเป็นความเคยชินคืออะไร จะเปลี่ยนแปลงสิ่งเหล่านี้ได้อย่างไร ... และ เราสามารถจินตนาการไปถึงระบบยุติธรรมใหม่ที่จะช่วยทำให้คนที่เปราะบางที่สุดได้รับความยุติธรรม ควรมีหน้าตาเป็นอย่างไร
ถ้าลองคิดว่า เราทุกคนอาจมีโอกาสกลายเป็นคนที่เปราะบางที่สุดได้เช่นกัน เราทุกคน หรือ คนใกล้ตัวที่เรารัก อาจกลายเป็นคนที่ไม่ได้รับความไม่เป็นธรรมจากระบบยุติธรรมแบบเดิมได้เช่นกัน
ระบบยุติธรรมในอนาคตแบบไหน ที่เราจะส่งต่อให้คนรุ่นต่อไป
โครงการปักหมุดอนาคตกระบวนการยุติธรรมสู่การสร้างความเป็นธรรมในสังคม ยังจะจัดเวทีในรูปแบบเดียวกันนี้ในทุกภูมิภาคของประเทศไทย โดยจะวิเคราะห์ตามสภาพปัญหาที่ต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ และจะจัดทำเป็นข้อเสนอแนะเชิงนโยบายสู่รัฐบาล เพื่อนำไปใช้เป็นสารตั้งต้นพัฒนาระบบยุติธรรมไทยให้เป็นระบบยุติธรรมที่ตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนอย่างแท้จริงต่อไป
