ร่วมขับเคลื่อนโรงเรียนให้เป็นพื้นที่ปลอดภัยของเด็ก ด้วยกลไกความยุติธรรมเชิงฟื้นฟูเยียวยา

“โรงเรียนเป็นพื้นที่ปลอดภัยของเด็ก” จะเป็นจริงได้ เมื่อเด็กทุกคนได้รับการรับฟัง ได้รับการเคารพในสิทธิและเสรีภาพบนพื้นฐานของการอยู่ในสังคมที่มีกติกาและหลักนิติธรรม

นั่นคือใจความสำคัญที่  ดร. พิเศษ สอาดเย็น ผู้อำนวยการสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ) กล่าวในงานแถลงความร่วมมือ “สังคมปลอดภัย หัวใจเด็กไทยอบอุ่น” ระหว่างกรุงเทพมหานคร (BMA) TIJ กองทุนประชากรแห่งสหประชาชาติประจำประเทศไทย (UNFPA) และ ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) เพื่อขับเคลื่อนการคุ้มครองเด็กและเยาวชน ซึ่งจัดขึ้นวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2569 ที่ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร (เสาชิงช้า)
 

ในงานนี้ นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ร่วมด้วย นางสาวสิริลักษณ์ เชียงว่อง หัวหน้าสำนักงานกองทุนประชากรแห่งสหประชาชาติประจำประเทศไทย (UNFPA) และ รองศาสตราจารย์นายแพทย์ สุริยเดว ทรีปาตี ผู้อำนวยการศูนย์คุณธรรม ร่วมเป็นภาคีในการนำเสนอความก้าวหน้าของโครงการดังกล่าวด้วย

“ความขัดแย้งในสังคมสามารถเกิดขึ้นได้ในทุกระดับ รวมทั้งในครอบครัวและโรงเรียน แต่แทนที่จะปิดความเสี่ยง อีกแนวทางคือการสร้างเครื่องมือให้โรงเรียนได้นำไปใช้เพื่อดูแลและเยียวยาความขัดแย้งอย่างรับผิดชอบ ด้วยกลไกการแก้ไขความขัดแย้งในโรงเรียนด้วยกระบวนการยุติธรรมเชิงฟื้นฟูเยียวยา (Restorative Justice: RJ)” ผู้อำนวยการ TIJ ระบุ

ทั้งนี้ กระบวนการยุติธรรมเชิงฟื้นฟูเยียวยานั้นเป็นแนวทางที่มุ่งให้ความเป็นธรรม ด้วยการส่งเสริมให้คู่กรณีได้ทำความเข้าใจเหตุการณ์ ผลกระทบ และการรับผิดชอบอย่างรอบด้าน เพื่อการแก้ไขปัญหาร่วมกัน

ที่ผ่านมา TIJ ได้ดำเนินโครงการ RJ in Schools Sandbox หรือการใช้กระบวนการยุติธรรมเชิงฟื้นฟูเยียวยาในโรงเรียนเพื่อทดลองและพัฒนาแนวทางนั้นมาปรับใช้ในโรงเรียนนำร่อง 6 แห่ง ในพื้นที่เขตหลักสี่ โดยมุ่งการสร้างต้นแบบการจัดการความขัดแย้งเชิงฟื้นฟู การพัฒนาพื้นที่ปลอดภัยในโรงเรียน และการเสริมศักยภาพครูให้สามารถดูแลนักเรียนได้อย่างเหมาะสมโดยครูทำหน้าที่เป็นคนกลาง (Facilitator) ระหว่างผู้เสียหายและผู้กระทำผิด เพื่อให้เกิดการปรับความเข้าใจ สำนึกผิด และยินยอมเข้ารับการฟื้นฟูพฤติกรรม พร้อมเยียวยาความเสียหายแก่ผู้เสียหาย ซึ่งจากโรงเรียนนำร่องสามารถช่วยเหลือได้มากกว่า 30 กรณี และในปี 2569 จะดำเนินการขยายผลไปยัง 109 โรงเรียนระดับมัธยมศึกษาในสังกัดกรุงเทพมหานคร

นอกจากกลไกกระบวนการยุติธรรมเชิงฟื้นฟูเยียวยาแล้ว แพลตฟอร์มแก้ไขปัญหาสังคม SoSafe เพื่อสร้างสังคมปลอดภัย โดยการสนับสนุนของ UNFPA และกระบวนการครอบครัวพลังบวก และการพัฒนาเด็กในชุมชนด้วยจิตวิทยาเชิงบวก โดยศูนย์คุณธรรมฯ เป็นอีกเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยผลักดันให้กรุงเทพมหานครเป็น “พื้นที่ปลอดภัย” ที่เอื้อต่อการพัฒนาและการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชน เพื่อให้พวกเขาเติบโตได้อย่างมีคุณภาพและยั่งยืน

“การขยายผลการนำกระบวนการ RJ ไปใช้ในอีก 109 โรงเรียนในกำกับของ กทม. กอปรกับการใช้ข้อมูลจากแพลตฟอร์ม SoSafe และการพัฒนาเชิงจิตวิทยาจะช่วยให้ TIJ สามารถเดินหน้าโครงการ RJ in Schools ในระยะต่อไป และสร้างองค์ความรู้ที่นำไปสู่การต่อยอดในโรงเรียนและชุมชนอื่น ๆ ได้” ผู้อำนวยการ TIJ กล่าวทิ้งท้าย

นอกจากนี้ นายอุกฤษฏ์ ศรพรหม หัวหน้าฝ่ายนโยบายและกิจการต่างประเทศด้านหลักนิติธรรมและความยุติธรรมทางอาญา TIJ ได้ร่วมบรรยายในกิจกรรมเสวนผลความร่วมมือด้านการคุ้มครองเด็กและเยาวชนด้านกระบวนการยุติธรรมเชิงฟื้นฟูเยียวยาและระบบ SoSafe ในพื้นที่โรงเรียนนำร่อง ก่อนที่งานจะจบลงด้วยการสรุปบทเรียนจากโรงเรียนนำร่องจากตัวแทนครูแกนนำและนักเรียนจากโรงเรียนนำร่องในพื้นที่เขตหลักสี่ กรุงเทพฯ และที่ปรึกษาจาก TIJ