เมื่อพนักงานสอบสวนเริ่มด้วยการตั้งคำถามว่า “ในวันที่เกิดเหตุ คุณทำอะไร อยู่ที่ไหนบ้าง ช่วยเล่ารายละเอียดให้เราฟังหน่อย” เป็นรูปแบบการตั้งคำถามปลายเปิด ที่ช่วยให้ผู้ถูกซักถาม ไม่ว่าจะเป็น พยาน ผู้เสียหาย ผู้กล่าวหา ผู้ถูกกล่าวหา หรือเป็นผู้ต้องสงสัย สามารถเล่าเรื่องได้อย่างอิสระ ไม่ได้รับผลกระทบจากคำถามชี้นำ ไม่มีข้อมูลอื่นเข้าไปปนเปื้อนความทรงจำ ไม่ถูกกดดัน เป็นการตั้งคำถามตามหลักการ “สันนิษฐานว่าบริสุทธิ์”
วิธีการนี้ เรียกว่า Investigative Interviewing หรือ การซักถามเชิงสืบสวนสอบสวน หรือเรียกสั้น ๆ ว่า PEACE Model เป็นวิธีการที่ตำรวจและหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมหลายประเทศใช้มานานแล้ว เช่น อังกฤษ นอร์เวย์ และนิวซีแลนด์
ข้อเท็จจริงที่สำคัญ คือ แม้ การซักถามเชิงสืบสวนสอบสวน หรือ PEACE Model จะเป็นวิธีการที่ไม่ได้มุ่งเน้นเพื่อให้ได้คำรับสารภาพของผู้ถูกกล่าวหา แต่การใช้คำถามปลายเปิดให้ผู้ถูกซักถามเล่าเรื่องของเขาเองไปเรื่อย ๆ โดยมีพนักงานสอบสวนทำหน้าที่แจ้งสิทธิ์ตามกฎหมาย เป็นผู้รับฟังและค่อย ๆ ตั้งคำถามเจาะลงไปในรายละเอียดจากเรื่องที่เขาเล่า และมีหลักฐานเป็นการบันทึกวิดีโอไว้ตลอดเวลา กลับทำให้ประสิทธิภาพในการสอบสวนเพิ่มขึ้นอย่างมาก ผู้กระทำผิดส่วนใหญ่เปิดเผยออกมาเองว่าเรื่องที่เขาไม่เป็นความจริง เมื่อมาถึงขั้นตอนของการ Challenge เพราะเรื่องที่เขาเล่าขัดแย้งกับคำให้การของตัวเขาเอง หรือขัดแย้งกับคำให้การของพยานบุคคลอื่น หรือขัดแย้งกับหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เจ้าหน้าที่มีอยู่แล้ว พนักงานสอบสวนจึงได้ความจริงในคดี โดยไม่จำเป็นต้องได้คำรับสารภาพ
Ms. Karyn Malthus ผู้ช่วยทูตฝ่ายตำรวจอาวุโส สถานเอกอัครราชทูตนิวซีแลนด์ ประจำประเทศไทย บอกว่า ตำรวจนิวซีแลนด์ ได้ใช้ PEACE Model มาเป็นเวลาประมาณ 20 ปีแล้ว มีสถิติที่บ่งชี้ได้อย่างชัดเจนว่า หลังเปลี่ยนแปลงจากการตั้งคำถามเพื่อมุ่งเน้นให้ได้คำรับสารภาพมาเป็นการใช้ PEACE Model ส่งผลให้สำนวนการสอบสวนของตำรวจนิวซีแลนด์ได้ความจริงในคดีมากขึ้น สำนวนมีความน่าเชื่อถือมากขึ้นเมื่อขึ้นสู่ชั้นศาล มีจำนวนคดีที่ศาลยกฟ้องลดลงมาก
ด้วยประสิทธิภาพของการสอบสวนด้วย PEACE Model ได้รับการยอมรับว่าเป็นหลักการตามมาตรฐานสากล ทาง สถาบันนิติวัชร์ สำนักงานอัยการสูงสุด สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ) จึงร่วมมือกันจัดโครงการฝึกอบรมหลักสูตรประกาศนียบัตรการซักถามอย่างมีประสิทธิภาพเพื่อการสอบสวนและการรวบรวมข้อเท็จจริง : PEACE Programme ขึ้น เป็นรุ่นที่ 3 โดยมีทีมตำรวจจากประเทศนิวซีแลนด์ และผู้ที่ผ่านการอบรมมาแล้วในรุ่นที่ 1 และ 2 จากประเทศไทย เป็นผู้ให้การอบรมทั้งภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติด้วยการจำลองสถานการณ์เสมือนจริงในห้องสอบสวน โครงการนี้มีเจ้าหน้าที่อัยการและตำรวจเข้าร่วมอบรม 20 คน
สันทนี ดิษยบุตร อัยการผู้เชี่ยวชาญพิเศษ (สำนักงานอัยการพิเศษฝ่ายคดีอาญา 1) สำนักงานคดีอาญา จากการผลักดันการนำ PEACE Model เข้ามาในประเทศไทยเป็นเวลา 5 ปี และอบรมเจ้าหน้าที่ทั้งตำรวจ อัยการ DSI ฝ่ายปกครอง มาแล้ว 3 รุ่น ทำให้มั่นใจมากขึ้นเรื่อย ๆ ว่า วิธีการสอบสวนตามหลัก PEACE Model จะสามารถนำมาใช้ได้จริงในกระวนการยุติธรรมไทยในอนาคต เพราะการอบรมแต่ละรุ่นทำให้มีเครือข่ายเจ้าหน้าที่ในกระบวนการยุติธรรมที่เข้าใจและเปิดใจยอมรับแนวทางนี้มากขึ้นจากเดิมหลายสิบเท่า เพราะได้ผ่านการอบรมด้วยการทดลองใช้ด้วยตัวเองและเห็นผลที่ต่างออกไปจากเดิมได้จริง และเสียงสะท้อนที่สำคัญจากเจ้าหน้าที่ไทยที่เข้าอบรม คือ นอกจากเครื่องมือนี้จะช่วยทำให้ได้ความจริงในคดีมากขึ้น ผู้บริสุทธิ์ได้รับความยุติธรรม คนทำผิดถูกลงโทษ ก็ยังเป็นเครื่องมือที่ช่วยปกป้องเจ้าหน้าที่ที่ทำงานสอบสวนจากข้อครหาต่าง ๆ ได้เป็นอย่างดีด้วย
PEACE Model กำลังจะนำมาทดลองใช้ในประเทศไทยเป็น Pilot Project พื้นที่แรกใน จ.กระบี่ โดยสำนักงานอัยการ จ.กระบี่ ร่วมกับ สถานีตำรวจภูธรเมืองกระบี่ จะเริ่มใช้หลัก PEACE Model ในการสอบสวนบางคดีที่อยู่ในอำนาจที่อัยการจะร่วมสอบสวนได้ และยังได้รับการสนับสนุนจากบริษัท Davidhom ประเทศนอร์เวย์ ในการนำอุปกรณ์บันทึกภาพและเสียงสำหรับการซักถามและการสอบสวนมาติดตั้งในห้องสอบสวนที่ จ.กระบี่ โดยเป็นกล้องที่สามารถถอดบทสนทนาโดยอัตโนมัติและจัดทำเป็นข้อมูลสรุปคำให้การออกมาเป็นระบบเอกสารได้อย่างแม่นยำ และยังสามารถอัพโหลดข้อมูลทั้งหมดไปเก็บไว้ในระบบ cloud เพื่อช่วยลดภาระในการ “สอบสวนไป พิมพ์ไป” ที่เป็นจุดอ่อนสำคัญของกระบวนการสอบสวนไทยในปัจจุบัน
ทั้งนี้ สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ) ยังได้ประกาศจับมือ International Investigative Interviewing Research Group (iIIRG) หรือ กลุ่มวิจัยนานาชาติด้านการสัมภาษณ์เพื่อการสืบสวน เป็นเจ้าภาพจัดการประชุม iIIRG Conference 2028 ที่กรุงเทพฯ โดยจะถือเป็นครั้งแรกที่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้เป็นเจ้าภาพจัดเวทีระดับโลกด้าน Investigative Interviewing หรือเทคนิคการสัมภาษณ์เพื่อการสืบสวน เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และยกระดับมาตรฐานการสืบสวนสอบสวนระหว่างนักวิจัย ผู้ปฏิบัติงาน อัยการ ตำรวจ ผู้พิพากษา และผู้กำหนดนโยบายจากทั่วโลก
