เปิดเวทีผนึกพลังชุมชน ภาควิชาการ ภาครัฐ และภาคเอกชน ร่วมมองอนาคตคุ้งบางกะเจ้า เพื่อออกแบบกลไกดูแลพื้นที่สีเขียวใกล้เมืองให้ยั่งยืน พร้อมกับสนับสนุนให้ผู้คนในพื้นที่มีรายได้และคุณภาพชีวิตที่ดีด้วยได้อย่างไร
เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 2569 ที่ TIJ Common Ground ศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านการวิเคราะห์ภูมิภาค เมือง และสิ่งแวดล้อมสร้างสรรค์ (RUBEA) คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับ สถาบันธรรมรัฐเพื่อการพัฒนาสังคมและสิ่งแวดล้อม (GSEI) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) เครือข่าย RoLD Fellows, Forest Guardians (ชุมชนพิทักษ์ป่า) สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.) LANDPROCESS และ Bangkok Climate Action Week โดยการสนับสนุนของ สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ) จัด "เวทีผู้เชี่ยวชาญร่วมวิเคราะห์" (Expert Insight Workshop) ซึ่งเป็นเวทีที่ 2 ของกระบวนการมองอนาคตร่วม พื้นที่คุ้งบางกะเจ้า (Participatory Foresight & Alternative Futures Workshop)
เวทีครั้งนี้เป็นการดำเนินการต่อเนื่องจากเวทีชุมชนร่วมคิด "ฟังเสียงบางกะเจ้า" (Share the Vision, Shape the Future @ Bang Kachao) ภายใต้กิจกรรม "OpenGov for Citizen พลเมืองเคลื่อนรัฐ ครั้งที่ 5" เมื่อวันที่ 9 สิงหาคม 2569 ณ พิพิธภัณฑ์ปลากัดไทย อ.พระประแดง จ.สมุทรปราการ ซึ่งชุมชนได้ร่วมกันเลือกทิศทางการพัฒนาพื้นที่ตามแนวคิด "ความหลากหลายสู่รายได้ที่ยั่งยืน" ก่อนส่งต่อมาสู่การวิเคราะห์เชิงลึกร่วมกับผู้เชี่ยวชาญในเวทีครั้งที่ 2 นี้
คุ้งบางกะเจ้า อ.พระประแดง จ.สมุทรปราการ เป็นพื้นที่สีเขียวเชิงยุทธศาสตร์สำหรับคนกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ครอบคลุม 6 ตำบล เนื้อที่ราว 11,819 ไร่ มีพื้นที่สีเขียวราว 5,600 ไร่ หรือ 47% ของพื้นที่ทั้งหมด มีประชากรกว่า 39,000 คน ใน 12,703 ครัวเรือน แต่ปัจจุบันกำลังเผชิญแรงกดดันจากการขยายตัวของเมือง การเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดิน และผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ระหว่างเวิร์กชอป ผู้เข้าร่วมได้ร่วมกันวิเคราะห์ปัจจัยที่จะกำหนดทิศทางของบางกะเจ้าในอนาคต ครอบคลุม 5 ด้าน ทั้งสังคม เทคโนโลยี เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และนโยบาย/การบริหาร (STEEP) พร้อมชวนมองย้อนกลับมาจากอนาคตปี 2050 (พ.ศ. 2593) ด้วยคำถามว่า "หากย้อนกลับมาได้ วันนี้เราควรเริ่มเปลี่ยนแปลงอะไร"
กระบวนการยังเชื่อมโยงกับแนวคิด Payment for Ecosystem Services (PES) หรือการสร้างกลไกให้ผู้ที่ดูแลธรรมชาติได้รับประโยชน์จากคุณค่าและบริการของระบบนิเวศ เพื่อให้การรักษาพื้นที่สีเขียวไม่เป็นภาระของชุมชนฝ่ายเดียว แต่เกิดเป็นระบบที่หลายภาคส่วน "ลงขัน" ทั้งความรู้ ทรัพยากร และความร่วมมือ
รศ.ดร.สุธี อนันต์สุขสมศรี ผู้อำนวยการศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านการวิเคราะห์ภูมิภาค เมือง และสิ่งแวดล้อมสร้างสรรค์ (RUBEA) คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า “อนาคตของคุ้งบางกะเจ้าไม่ได้มีเพียงทางเลือกเดียวและไม่มีใครสามารถคาดการณ์อนาคตได้อย่างแม่นยำ แต่เราสามารถเตรียมความพร้อมต่ออนาคตได้ด้วยการทำความเข้าใจปัจจัยขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลง และความไม่แน่นอนที่อาจเกิดขึ้นในระยะยาว”
ด้าน ดร.อณูวรรณ วงศ์พิเชษฐ์ รองผู้อำนวยการสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ) กล่าวว่า " TIJ สนับสนุนเวทีนี้เพราะเชื่อในแนวคิด People-Centered Justice (ความยุติธรรมที่มีประชาชนเป็นศูนย์กลาง) ตามแนวทางของ OECD คือการอำนวยความยุติธรรมให้เป็นไปตามความต้องการ ปัญหา และการเข้าถึงของประชาชนเป็นหลัก ความเป็นธรรมด้านสภาพภูมิอากาศต้องเริ่มจากการมีส่วนร่วม คนที่ดูแลพื้นที่สีเขียวให้คนทั้งเมือง ควรมีที่นั่งอยู่บนโต๊ะที่ตัดสินใจเรื่องอนาคตของบางกะเจ้าร่วมกัน"
ทั้งนี้ ข้อสรุุป แนวคิด และภาพอนาคตที่ชุมชนร่วมออกแบบ จะได้รับการนำไปสังเคราะห์เป็นภาพอนาคตร่วมของคุ้งบางกะเจ้า รวมทั้งจัดทำเป็นข้อเสนอเชิงนโยบาย เพื่อสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่ให้เป็นต้นแบบของการพัฒนาที่เป็นบวกต่อธรรมชาติ (Nature Positive Development) ที่สามารถเชื่อมโยงกับกระบวนการจัดทำแผนปฏิบัติการแห่งชาติ (National Action Plan) ของประเทศไทยภายใต้ Open Government Partnership (OGP) ตลอดจนมีการนำเสนอในงานเทศกาล Bangkok Climate Action Week 2026 เพื่อผลักดันให้คุ้งบางกะเจ้าเป็นพื้นที่ต้นแบบของการพัฒนาที่เป็นบวกต่อธรรมชาติ
สำหรับก้าวต่อไป คณะผู้จัดเตรียมจัด “เวทีแลกเปลี่ยนชุมชน x Experts” เพื่อกลั่นกรองไอเดียสู่การลงมือทำจริง ในวันจันทร์ที่ 14 กันยายน 2569 ณ อุ่นใจริเวอร์ไซด์ บางกะเจ้า จังหวัดสมุทรปราการเพื่อคัดเลือกแนวคิดที่มีศักยภาพและพัฒนาไปสู่กลไกหรือโครงการนำร่องที่สามารถลงมือปฏิบัติจริง และทำได้จริง
